صحيح خود احسانى ديگر است ، و اصولا غرض نهايى از همه مبارزات و جنگها و ساير واجبات دين ، محبت خداست ، كه بر هر متدين به دين ، واجب است آن محبت را از ناحيه پروردگارش به وسيله پيروى و متابعت از رسول خدا ص جلب كند ، هم چنان كه فرمود : « قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّه فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّه » « 1 » . آيات مورد بحث كه راجع به قتال است با نهى از اعتدا و تجاوز شروع شده و با امر به احسان و اينكه خدا محسنين را دوست مىدارد ختم گرديده ، و در اين نكته حلاوتى است كه بر هيچ كس پوشيده نيست معرفى جهادى كه قرآن بدان فرمان داده آيا قرآن بشر را به خونريزى و كشورگشايى دعوت كرده ؟ و يا از فرمان جهادش هدف ديگرى دارد ؟ در قرآن كريم به آياتى بر مىخوريم كه مسلمانان را به ترك قتال و تحمل هر آزار و اذيتى در راه خدا دعوت كرده ، از آن جمله فرموده : « قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ ، وَلا أَنْتُمْ عابِدُونَ ما أَعْبُدُ » « 2 » . و نيز فرموده : « فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ » « 3 » و نيز مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتالُ » « 4 » و گويا اين آيه اشاره مىكند به آيه : « وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمانِكُمْ كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ ، مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّه بِأَمْرِه ، إِنَّ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ، وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ » « 5 » .

--> ( 1 ) بگو اگر خداى را دوست مىداريد مرا پيروى كنيد تا خدا هم شما را دوست بدارد . « سوره آل عمران ، آيه 31 » ( 2 ) بگو هان اى كافران من آنچه را كه شما مىپرستيد نمىپرستم ، شما هم آنكه را من مىپرستم نمىپرستيد ، ( تا آنجا كه مىفرمايد ) دين شما براى خودتان ، و دين من براى خودم . « سوره كافرون آيه 6 » ( 3 ) در برابر آنچه مىگويند حوصله به خرج ده . « سوره مزمل آيه 10 » ( 4 ) آيا نمىبينى كسانى را كه به ايشان گفته مىشود دست از ستمگرى برداريد ، و نماز بخوانيد و زكات بدهيد ، ولى همين كه مامور قتال مىشوند . . . « سوره نساء آيه 77 » ( 5 ) بسيارى از اهل كتاب دوست مىدارند كه شما را بعد از آنكه ايمان آورده‌ايد به سوى كفر قبلى برگردانند ، تا به اين وسيله آتش حسدى كه در دل دارند فرو بنشانند ، و اين مبارزات عليه اسلامشان بعد از يقين به حقانيت آن است ، پس شما از ايشان عفو كنيد ، و اغماض نمائيد تا خدا امر خود را بياورد كه خدا بر هر چيز قادر است ، و نماز بخوانيد و زكات بدهيد . « سوره بقره آيه 110 »